3. Max Scheler'de insan ....................................

3.1 - ideleştirme aktı (3)

3.2 - savı kanıtsama

3.3 - dört problem (4)

3.4 - menşe/menba/maden - ukde/ asl /esas

3.5 - varlık ve yokluk

3.6 - yarısı koparılan ilim (5)


 

        3 . - M A X S C H E L E R’ DE İ N S A N

                   Bizim bu "yerli" felsefi antropoloji'nin ilham kaynagı başka bir "yabancı" felsefi antropoloji'nin de aynı mantıksızlık illetine düçar olduğunu görüyoruz. Evet, bu sözde felsefeleri imansızlıkla değil mantıksızlıkla belki aklı kullanmayan muhakemesizlikle suçluyoruz! Yoksa inanma iradeye bağlı iş olup insana Fıtratla verilmiş ve Şeriatla tanınmış temel bir özgürlüktür. Diğer taraftan inanmak sadece kişinin kendi iradesine bile bağlı değildir. Çünkü iman kulun iradesiyle Tanrının iradesinin birlikteliğiyle oluşan bir sonuçtur. Bu yüzden “dinde zolama yoktur” nassıyla imana çağrılır ancak hiç bir kimse inanmadığından dolayı ahlaken kınanamaz; içtimaen zorlanamaz ve hukuken cezalandırılamaz. Onun asıl neticesi uhrevi ve ebedidir. Ama bilmek ve düşünmek, aklın zorunlu mantıki ilkeleri ve apaçık tecrübe ölçülerinin mecburiyeti çerçevesinde gerçekleştirilmesi gereken bir etkinliktir.Zihni hakikatın doğru ve yanlış kesin değerle riyle denetlenen lojik bir işlemdir. Hakikat-ı hariciyenin gözlem ve tecrübe verilerine uygunlukla belirlenen emprik bir süreçtir. Bu akla aykırı düşüncelerinden mantıken çelişik tasavvurlarından ve ilme tasdiklerinden dolayı ayıplanır ve yerilir özellikle bilim adamları sorgulanır ve suçlanır.
 
 

Bu felsefe dahi diyor ki: Dil insanın malı değildir. Von Humbold 'un tabiriyle "insan dili sayesinde insan olduğu için dili icad etmiş olamaz". (insanın cosmostaki yeri sh.99) İfnsanın evrendeki yerini arayan bu kitabında Scheler, fen ve felsefenin tespit ettiği bu "dil'in insandan önceliği" gerçeğinden yola çıkarak bu meta-fizik ve para-psik nitelikli "dil'in öncesinin aranması" sorununa karşıt yönden yaklaşıyor. Sheler, felsefi antropolojinin kalktığı hayati yönden ve genetik kodlardan değil, öbür taraftan, şuur yönünden ve intellektik tözlerden çıkış yapıyor. Felsefi Antropoloji fizik tozlar ve partiküller; maddi güçler ve enerjiler; moleküler ve genetik yapılardaki çekirdekdeki mutasyonlar ile biolojik process (süreçler) den kalkarken Max Sheler öbür tarafatan psik tözler ve ilkeler; lojik etkinlik ve işlemler; linguistik yetenek ve işlevler ile modüler ve intellektik yapıdaki kastlı fiillerden işe başlıyor. Yani evvelkisi harici gerçeklerin faktumunu ve imgesini (NEFSİNİ) esas alırken bu felsefede zihni faaliyetin fiktifini ve kurgusunu (ENESİNİ) temel alıyor.

Geist felsefesi; zihin işlemlerin temelindeki a priorik niteliğimizi, metafaizik gücümüzü, entellektüel işlemlerimizi, logik esemlerimizi, rationel düzenimizi, reasonment uslamlamalarımızı ele alıyor. Bu suretle ilim ve hüküm faaliyetimizn temelinde yatan lojik option (eseme işlem)ini felsefesinin temeline koyan Scheler, akıl yürütmelerimizin kökeni olan ayniyet mebdesini (özdeşlik ilkesini /ideleştirme aktını) insan ağacının çekirdeği olarak ileri sürüyor.

Muhakeme ve mukayese araçlarımız dedüksiyon (istintaç) yani tümdengelim ve endüksiyonun (istikra) yani tümevarımın kökenindeki (külliyet-tümel-universal) ve (zıddıyet-contraire- karşıt) kavramlarını doğuran ve kemmiyet (PARÇA/BÜTÜN=quantity) yani nicelik ve keyfiyet (OLUMSUZ/OLUMLU=qualıty) yani nitelik alanlarını oluşturan ve tahlil (analiz) (çözümleme) ve terkibler (sentez) (bireşim) yapan hatta diğer bütün akıl ilkelerini başlatan [identity / ayniyet / özdeşlik] ilkesini, felsefenin mutlak ben dediği kendisinin geist adını verdiği “AYN” akıl cevherini ve “ÖZDEŞ” düşünce tözünü esas alınıyor.

Kısaca felsefi antropoloji kainattan ve tabiattan yola çıkarken Max Scheler insandan ve ruhdan kalkıyor. Ama sonuçta her biri bütünü parçalayıp bir tarafını ele alıyor.Hakikatın bir tarafını ele alabilir, bu onun hakkıdır. Fakat birini öbürüne bağlamak yani evreni insana yada insanı evrene indirgemek suretiyle hakkı tekellemek ve hakikatı bölgelemek yetkisi yoktur.

Geist aktı- ruh ukdesi - tin etki belki etkinliklerimizden biridir. Belki önemlisidir. Ancak hepsi değildir ve hele biricik gerçek olamaz. Şimdi bunu anlamak için ideleştirme aktını çözümlemeye devam edelim.
 

Ana Sayfa
3.1 - İdeleştirme Aktı